Rozwód jest dla dziecka zawsze trudnym przeżyciem, decyzja o rozstaniu rodziców burzy jego uporządkowany dziecięcy świat, odbiera poczucie bezpieczeństwa i stałości, wprowadza niepewność przyszłości. W trudnej dla nas dorosłych sytuacji łatwo zapomnieć, że rozwód nie dotyczy tylko nas, ale także, a może nawet przede wszystkim, naszych dzieci. To one cierpią najbardziej, nie mając jednocześnie wpływu na rozwój wydarzeń i decyzje, które dotyczą ich bezpośrednio.

Czego się spodziewać, jak może zareagować moje dziecko?

Reakcja na rozwód rodziców zależy od wielu czynników, od osobowości i temperamentu dziecka, umiejętności radzenia sobie ze stresem, wieku oraz okoliczności. Małe dzieci z reguły mają trudności w zrozumieniu sytuacji, nie wiedzą co dla nich oznacza rozwód, obawiają się, że rodzice mogą przestać je kochać lub porzucić. Częściej reagują rozpaczą, smutkiem czy strachem. Starsze dzieci, w wieku szkolnym, często odczuwają poczucie winy, obwiniają się, że zrobiły coś złego lub nie były wystarczająco grzeczne i dlatego rodzice się rozwodzą, szukają przyczyny we własnym, zachowaniu.  Nastolatki często reagują złością, wyrażają bezpośredni sprzeciw wobec decyzji rodziców, złoszczą się, obwiniają jednego lub oboje rodziców.

Najbardziej zauważalne są oczywiście zmiany w zachowaniu dziecka, wybuchy złości czy wręcz agresji, ciągłe rozdrażnienie, słabsze oceny w szkole, brak motywacji, skargi nauczycieli czy smutek i wycofywanie się z życia społecznego. Jeśli reakcja stresowa dziecka przedłuża się, ma duże nasilenie lub rodzice albo nauczyciele obserwują niepokojące zachowanie dziecka, warto zgłosić się do psychologa lub psychoterapeuty po pomoc.

Trudno jednak przewidzieć reakcję dziecka, dlatego warto być przygotowanym na różne możliwości i emocje, nie tylko smutek czy złość, ale także rozczarowanie czy pozorny spokój i obojętność  oraz dobrze się przygotować do rozmowy z dzieckiem.

Pierwsza rozmowa

Pierwsza rozmowa z dzieckiem może być kluczowa dla jego samopoczucia i ma ogromny wpływ na to jak dziecko poradzi sobie z sytuacją w przyszłości. Bezsprzecznie do prawidłowego rozwoju dziecko potrzebuje obojga rodziców, dlatego też, warto zadbać o to, żeby dziecko miało poczucie, że żadnego z rodziców w tej sytuacji nie traci. Zapewnianie, że rozstanie dotyczy wyłącznie mamy i taty, a z dzieckiem nikt się nie rozstaje, że wciąż bardzo je kochamy i zależy nam na jego szczęściu, jest kluczowe dla jego poczucia bezpieczeństwa. Dlatego bardzo ważne jest, aby w przekazaniu dziecku informacji o rozwodzie brali udział oboje rodzice. Ogromny wpływ na poczucie bezpieczeństwa u dziecka ma także  przewidywalność przyszłych zdarzeń dająca kontrolę nad sytuacją. Dlatego, nie wolno dziecka oszukiwać czy przedstawiać jedynie części prawdy. Warto przekazać dziecku jasne informacje, dotyczące tego jak teraz będzie wyglądało jego życie: gdzie będzie mieszkało, z którym z rodziców, gdzie będzie mieszkał drugi rodzic, jak będą wyglądały kontakty z rodzicem, który z nim nie mieszka, czy będzie musiało zmienić szkołę. Im jaśniejszy komunikat dziecko dostanie, tym mniej niepewnie będzie się czuło, warto więc ustalić wcześniej jak chcemy poukładać wzajemne relacje po rozwodzie. Ważne jest też, aby w miarę możliwości ograniczyć inne zmiany w życiu dziecka do czasu unormowania sytuacji. Dobrze jest również być przygotowanym na pytania ze strony dziecka, odpowiedzi powinny być adekwatne do wieku, konkretne i bez zbędnych szczegółów, w myśl zasady, że dziecko pyta tylko o to co jest w stanie zrozumieć i przetworzyć. Najczęstszym pytaniem jest zwykle pytanie o przyczyny rozstania, najlepiej jest przyznać się do porażki, powiedzieć, że zrobiliśmy wszystko co było w naszej mocy, aby naprawić naszą relację, ale mimo wszystko się nie udało, nie potrafimy się już dogadać, nie chcemy ze sobą być, więc zdecydowaliśmy się na rozwód. Takie postawienie sprawy daje też dziecku jasny komunikat, że to nie ono jest winne i że nie miało wpływu na to co się wydarzyło. Dziecko nie musi znać dokładnych przyczyn konfliktu małżeńskiego ani wiedzieć kto bardziej zawinił. Ważne jest, aby wiedziało, że decyzja jest przemyślana i ostateczna, aby nie żyło nadzieją, że rodzice jednak do siebie wrócą i będzie tak jak kiedyś. Wzajemne obwinianie się, zwłaszcza przy dziecku, próby przeciągnięcia dziecka na swoją stronę czy wymuszanie na dziecku, aby wybrało którego rodzica kocha bardziej, może mieć dla niego katastrofalne skutki emocjonalne.

Co dalej?

Spójne metody wychowawcze pełnią bardzo ważna rolę w wychowaniu młodego człowieka, warto więc zadbać o to, aby oczekiwania rodziców dotyczące dziecka oraz metody, które stosują były w miarę podobne. Ułatwi nam to w przyszłości egzekwowanie od dziecka pożądanego zachowania oraz nie stanie się źródłem konfliktów między rodzicami, które mogą mieć negatywny wpływ na jego rozwój.

Nadmierne wypytywanie dziecka o to co robiło na spotkaniu z mamą czy tatą albo o szczegóły z życia drugiego rodzica, czyli traktowanie go jako informatora czy wykorzystywanie do przekazywania informacji między rodzicami powoduje konflikt lojalności u dziecka, z którym trudno mu będzie sobie poradzić. O byłej żonie lub mężu lepiej nie mówić nic, niż krytykować, oceniać czy obwiniać. Czasem warto powiedzieć też coś miłego, aby dać dziecku poczucie, że nie robi nic złego kochając i chcąc spędzać czas z obojgiem rodziców.

Jeżeli nam samym ciężko jest sobie poradzić z rozstaniem, mamy poczucie, że nie do końca udało nam się poukładać wszystko we własnej głowie, warto poszukać pomocy, jeśli nie dla siebie samego, to dla dziecka- spokojny, zrównoważony rodzic to gwarancja spokojnego i szczęśliwego dziecka.

 

Marta Gruhn